Skip to content

DOM SENIORA

DOM SENIORA
DOM SENIORA

DOM SENIORA

Przeznaczenie

Kompleks usługowy opieki społecznej – Dom Seniora

 Lokalizacja

ul. Kościelna i Grzybowa, Tarnowskie Góry – Strzybnica

 Parametry zabudowy

Wysokość zabudowy
do 12,0 m

Liczba kondygnacji
do 3 kondygnacji nadziemnych
1 kondygnacja podziemna w wybranych segmentach

Układ zabudowy
dwa budynki wolnostojące
jeden budynek wielosegmentowy, złożony z siedmiu brył połączonych parterowym łącznikiem

 Autor

Anna Homan
Łukasz Homan

 Współpraca

Natalia Miłczak
Karolina Grzesista

 Współpraca merytoryczna

Fundacja Laboratorium Architektury 60+ — LAB 60+

Solaris Residence w Tarnowskich Górach

Dom seniora nie powinien przypominać szpitala ani zamkniętej instytucji. Powinien być przede wszystkim miejscem do życia — bezpiecznym, czytelnym i spokojnym, ale jednocześnie umożliwiającym zachowanie samodzielności, codziennych aktywności oraz kontaktu z innymi ludźmi.

Takie założenie stało się punktem wyjścia do projektu Solaris Residence przy ul. Kościelnej w Tarnowskich Górach. Projekt przygotowaliśmy we współpracy z Fundacją Laboratorium Architektury 60+, specjalizującą się w projektowaniu przestrzeni odpowiadających na potrzeby osób starszych.

Zamiast jednego dużego budynku zaproponowaliśmy kameralny zespół mniejszych brył, połączonych wspólną przestrzenią parteru. Dzięki temu rozbudowany program opiekuńczy został wpisany w skalę spokojnej dzielnicy mieszkaniowej, a mieszkańcy otrzymali przestrzeń przypominającą niewielką wioskę, a nie anonimowy obiekt zbiorowego zamieszkania.

Najważniejszym problemem nie była liczba pokoi

W projektowaniu domów seniora łatwo skoncentrować się przede wszystkim na powierzchniach, liczbie miejsc, komunikacji i wymaganiach technicznych. Wszystkie te elementy są istotne, ale nie odpowiadają jeszcze na najważniejsze pytanie:

Jak zaprojektować miejsce, w którym człowiek będzie mógł mieszkać przez wiele lat, nawet gdy z czasem zmieni się jego sprawność i zakres potrzebnej opieki?

Solaris Residence zaprojektowaliśmy dla osób znajdujących się na różnych etapach samodzielności — od seniorów aktywnych, przez osoby potrzebujące pomocy w codziennym funkcjonowaniu, aż po mieszkańców wymagających stałej opieki.

Zamiast organizować obiekt według jednego, sztywnego schematu, zastosowaliśmy gradację przestrzeni. Części położone bliżej ogólnodostępnego placu przeznaczono dla najbardziej samodzielnych mieszkańców. Kolejne jednostki umieszczono głębiej, bliżej kontrolowanych stref komunikacyjnych oraz punktów pielęgniarskich. Najbardziej chronioną część przewidziano dla osób wymagających stałego wsparcia.

Dzięki temu mieszkaniec nie musi być przenoszony do zupełnie innego środowiska tylko dlatego, że zmienił się jego stan zdrowia. To budynek dostosowuje się do człowieka, a nie człowiek do budynku

Zamiast dużego obiektu — kameralna wioska

Jednym z największych zagrożeń w projektach opieki długoterminowej jest skala. Duży, zwarty budynek może być ekonomiczny i łatwy do zarządzania, ale często prowadzi do powstania długich korytarzy, anonimowych wnętrz oraz przestrzeni, które bardziej przypominają placówkę medyczną niż dom.

Dlatego strukturę Solaris Residence rozbiliśmy na mniejsze, powtarzalne jednostki mieszkalne. Ich wielkość i proporcje nawiązują do otaczającej zabudowy jednorodzinnej, dzięki czemu kompleks nie dominuje nad sąsiedztwem i zachowuje bardziej domową skalę. Poszczególne bryły zostały odsunięte od siebie, co pozwoliło spełnić wymagania bezpieczeństwa pożarowego, a jednocześnie otworzyć widoki na otaczającą zieleń i las.

Rozczłonkowanie obiektu przyniosło również korzyści inwestycyjne. Poszczególne segmenty mogą być realizowane etapami, a program i standard pokojów mogą różnić się pomiędzy jednostkami. Koncepcja przewidywała kilka wariantów funkcjonalnych oraz możliwość mieszania ich w obrębie całego kompleksu.

W efekcie powstał układ, który może reagować zarówno na potrzeby mieszkańców, jak i na sposób finansowania oraz tempo realizacji inwestycji.

Łącznik, który integruje cały kompleks

Mniejsze budynki zapewniają kameralność, ale stawiają również ważne pytanie: jak połączyć je w jeden sprawnie działający obiekt?

Odpowiedzią stał się parterowy łącznik o nieregularnym, dopasowanym do działki kształcie. To nie tylko komunikacja pomiędzy segmentami, lecz przede wszystkim wspólne centrum życia całego kompleksu.

Zlokalizowano w nim między innymi:

  • hol wejściowy i recepcję,
  • przestrzenie spotkań,
  • salę wielofunkcyjną,
  • stołówkę,
  • pomieszczenia opieki i obsługi,
  • przestrzenie warsztatowe,
  • lokale dostępne dla mieszkańców oraz użytkowników zewnętrznych.

Dach łącznika został zaprojektowany jako zielony taras widokowy — dostępny również dla osób o ograniczonej mobilności i mieszkańców transportowanych na łóżkach.

Łącznik porządkuje komunikację, ułatwia orientację i sprawia, że niezależne bryły zaczynają funkcjonować jak jedna społeczność.

Dom seniora nie powinien oznaczać izolacji

Bezpieczeństwo osób starszych często próbuje się zapewnić poprzez zamknięcie obiektu. Taki model może jednak pogłębiać samotność i odcinać mieszkańców od normalnego życia.

W Solaris Residence zaproponowaliśmy inne rozwiązanie: kontrolowane otwarcie części kompleksu na lokalną społeczność.

Przy ogólnodostępnym placu przewidziano przestrzenie usługowe oraz miejsca spotkań. W programie znalazły się między innymi kawiarnia, fryzjer, gabinet masażu, sklep medyczny, pomieszczenia warsztatowe i rehabilitacyjne. Nie wszystkie funkcje miały być przeznaczone wyłącznie dla mieszkańców domu seniora.

Takie rozwiązanie pozwala wprowadzić do obiektu codzienny ruch i naturalne kontakty społeczne. Senior nie jest jedynie podopiecznym placówki. Pozostaje mieszkańcem dzielnicy, może spotkać rodzinę, sąsiadów i osoby korzystające z dostępnych usług.

Jednocześnie system strefowania pozwalał zachować odpowiedni poziom prywatności. Część ogólnodostępna, półpubliczna i prywatna tworzą czytelną sekwencję, dzięki której otwartość nie odbywa się kosztem bezpieczeństwa.

Zieleń jako część codziennej terapii

Bliskość lasu nie została potraktowana wyłącznie jako atrakcyjne tło dla budynków. Stała się jednym z podstawowych elementów koncepcji.

Pomiędzy segmentami zaprojektowaliśmy chronione ogrody i wewnętrzne dziedzińce. Od strony lasu przewidziana została ścieżka spacerowa oraz program aktywności obejmujący:

  • łąki kwietne,
  • ogródki warzywne,
  • sad owocowy,
  • tężnię,
  • miejsca do ćwiczeń,
  • siłownię zewnętrzną,
  • strefy spokojnego odpoczynku.

Tak ukształtowany krajobraz daje mieszkańcom możliwość wyboru. Można uczestniczyć w zajęciach, spotkać się z innymi osobami, pracować w ogrodzie albo po prostu odpocząć w zieleni.

Przestrzeń zewnętrzna nie jest więc dodatkiem pozostawionym po zaprojektowaniu budynków. Jest pełnoprawną częścią programu opieki, rehabilitacji i codziennego życia. Założenie projektu od początku obejmowało integrację mieszkańców, dostęp do zieleni oraz poszanowanie ich intymności.

Architektura, która ułatwia orientację

W domu seniora czytelność przestrzeni ma bezpośredni wpływ na samodzielność mieszkańców.

Dlatego komunikacja nie została oparta na jednym długim korytarzu. Mniejsze jednostki, wewnętrzne ogrody, charakterystyczne widoki i różniące się strefy pomagają budować naturalne punkty orientacyjne.

Koncepcja uwzględniała także potrzeby osób z zaburzeniami pamięci oraz demencją. Układ budynku może być wspierany przez system identyfikacji wizualnej, kolory, oznaczenia i charakterystyczne elementy przestrzeni. Celem nie jest wyłącznie doprowadzenie mieszkańca do pokoju, ale ograniczenie stresu, dezorientacji i zależności od personelu.

Dobra architektura opiekuńcza nie powinna odbierać człowiekowi samodzielności w imię bezpieczeństwa. Powinna umożliwiać zachowanie jej tak długo, jak to możliwe.

Materiały trwałe i przyjazne w odbiorze

Formę kompleksu oparto na prostych, geometrycznych bryłach zakończonych dachami o zróżnicowanym nachyleniu. Jasne elewacje zestawiono z naturalnym kamieniem, który pojawia się w strefach cokołowych oraz w murze otaczającym założenie.

Kamień zakorzenia budynki w krajobrazie i nadaje im bardziej materialny, trwały charakter. Biel górnych kondygnacji rozjaśnia kompozycję i pozwala bryłom reagować na zmieniające się światło.

Zastosowane materiały miały być nie tylko estetyczne, ale również odporne na intensywne użytkowanie i łatwe w utrzymaniu. W obiekcie opieki długoterminowej koszt eksploatacji oraz trwałość elewacji mają równie duże znaczenie jak ich wygląd w momencie oddania budynku.

Rozwiązania środowiskowe ograniczające koszty utrzymania

Rozległy kompleks opiekuńczy generuje stałe i trudne do ograniczenia zapotrzebowanie na energię oraz wodę. Dlatego rozwiązania środowiskowe analizowaliśmy nie jako techniczny dodatek, lecz jako element wpływający na przyszłą ekonomię obiektu.

Koncepcja zakładała wykorzystanie:

  • pomp ciepła powietrze–woda,
  • instalacji fotowoltaicznej,
  • wspomagającego kotła kondensacyjnego,
  • retencji wody opadowej,
  • odzyskiwania deszczówki do podlewania terenów zielonych,
  • dachów zielonych poprawiających mikroklimat kompleksu.

W przypadku domu seniora efektywność energetyczna ma szczególne znaczenie. Budynek funkcjonuje przez całą dobę, przez cały rok, a wymagania dotyczące komfortu cieplnego są wyższe niż w typowej zabudowie mieszkaniowej.

Projekt dopasowany do trudnej działki i wymagań planu

Teren inwestycji miał nieregularny kształt, był podzielony na kilka działek i wymagał rozwiązania wewnętrznej komunikacji, drogi pożarowej oraz bezpiecznego układu wejściowego.

Dodatkowym ograniczeniem były zapisy miejscowego planu, który określał między innymi maksymalną wysokość zabudowy wynoszącą 12 metrów, maksymalnie trzy kondygnacje nadziemne oraz wymagany udział powierzchni biologicznie czynnej.

Zamiast traktować te wymagania jako przeszkodę, wykorzystaliśmy je do zbudowania właściwej skali obiektu. Program został rozdzielony pomiędzy mniejsze moduły, a układ zabudowy dopasowano do granic działki, sąsiednich domów i istniejącego lasu.

Droga dojazdowa pełni równocześnie funkcję drogi pożarowej, a strefę wejściową odsunięto od głównego skrzyżowania. Ogranicza to ruch w najważniejszej części kompleksu i pozwala stworzyć spokojniejsze, bardziej bezpieczne wejście.

Architektura odpowiedzialna społecznie

Solaris Residence pokazuje, że dom seniora nie musi być dużym, zamkniętym obiektem zorganizowanym wokół procedur opieki.

Może przypominać niewielką osadę.

Może łączyć prywatność z obecnością innych ludzi.

Może zapewniać bezpieczeństwo bez odbierania mieszkańcom samodzielności.

Może korzystać z otaczającej przyrody nie tylko jako widoku z okna, lecz jako codziennej przestrzeni spaceru, terapii i spotkań.

W tym projekcie architektura nie jest oprawą dla funkcji opiekuńczej. Jest jednym z narzędzi opieki — pomaga orientować się w przestrzeni, ogranicza stres, sprzyja aktywności oraz pozwala mieszkańcom zachować poczucie wpływu na własne życie.

To właśnie w taki sposób rozumiemy architekturę odpowiedzialną społecznie.

WYBIERZ PROJEKT,
JAKI CIĘ INTERESUJE